Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Χημείας των Β’ και Γ’ τάξεων Γυμνασίου

---

Υπουργική Απόφαση Αριθμ. 149141/Δ2/2021

ΦΕΚ 5658/Β/3-12-2021

Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Χημείας των Β’ και Γ’ τάξεων Γυμνασίου

H ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ

ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Έχοντας υπόψη:

1. Τις διατάξεις της περ. γ της παρ. 11 του άρθρου 5 του ν. 1566/1985 (Α’ 167), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει με τις διατάξεις του άρθρου 7 του ν. 2525/1997 «Ενιαίο Λύκειο, πρόσβαση των αποφοίτων στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου και άλλες διατάξεις» (Α’ 188).

2. Τις διατάξεις της υποπ. ββ της περ. α της παρ. 3 του άρθρου 2 του ν. 3966/2011 «Θεσμικό πλαίσιο των Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων, Ίδρυση Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Οργάνωση του Ινστιτούτου Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων “ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ” και λοιπές διατάξεις» (Α’ 118).

3. Τις διατάξεις του άρθρου 175 του ν. 4823/2021 «Αναβάθμιση του Σχολείου, ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών και άλλες διατάξεις» (Α’ 136).

4. Τις διατάξεις του άρθρου 90 του Κώδικα Νομοθεσίας για την Κυβέρνηση και τα Κυβερνητικά όργανα (π.δ. 63/2005, (Α’ 98), το οποίο διατηρήθηκε σε ισχύ με την παρ. 22 του άρθρου 119 του ν. 4622/2019 (Α’ 133).

5. Το π.δ. 81/2019 «Σύσταση, συγχώνευση, μετονομασία και κατάργηση Υπουργείων και καθορισμός των αρμοδιοτήτων τους - Μεταφορά υπηρεσιών και αρμοδιοτήτων μεταξύ Υπουργείων» (Α’ 119).

6. Το π.δ. 84/2019 «Σύσταση και κατάργηση Γενικών Γραμματειών και Ειδικών Γραμματειών/Ενιαίων Διοικητικών Τομέων Υπουργείων» (Α’ 123).

7. Το π.δ. 2/2021 «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών» (Α’ 2).

8. Την υπό στοιχεία 168/Υ1/08-01-2021 απόφαση του Πρωθυπουργού και της Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων με θέμα «Ανάθεση αρμοδιοτήτων στην Υφυπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων, Ζωή Μακρή» (Β’ 33).

9. Την υπό στοιχεία 104671/ΓΔ4/27-09-2021 υπουργική απόφαση «Πιλοτική Εφαρμογή Προγραμμάτων Σπουδών στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση» (Β’ 4003).

10. Τις υπ’ αρ. 55/14-10-2021 και 56/21-10-2021 πράξεις του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

11. Το γεγονός ότι από την παρούσα απόφαση δεν προκαλείται δαπάνη, σύμφωνα με την υπό στοιχεία Φ.1/Γ/751/143739/B1/10-11-2021 εισήγηση του άρθρου 24 του ν. 4270/2014 (Α’ 143) της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, αποφασίζουμε:

 

Άρθρο μόνον

Το Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος της Χημείας των Β’ και Γ’ τάξεων Γυμνασίου ορίζεται ως εξής:

Α. ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Η Χημεία αποτελεί κεντρική επιστήμη με καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της τεχνολογίας, της βιομηχανίας και γενικότερα του τεχνοδομημένου πολιτισμού. Αναρίθμητοι είναι οι κλάδοι δραστηριοτήτων στους οποίους υπεισέρχονται χημικές διεργασίες ή προϊόντα της χημικής βιομηχανίας, όπως για παράδειγμα κλάδοι που σχετίζονται με τα φάρμακα, τα τρόφιμα, τα δομικά υλικά, την ένδυση, τα καλλυντικά και την καθημερινή ζωή. Η Χημεία λειτουργεί ως μοχλός ανάπτυξης της οικονομίας και της παγκόσμιας ευημερίας. Ακολουθεί τον τρόπο σκέψης των Φυσικών Επιστημών και συνδέεται όχι μόνο με τον ορθό λόγο και τη μαθηματική σκέψη, αλλά και με την καλλιέργεια δεξιοτήτων, όπως η φαντασία και η δημιουργικότητα. Η ευαισθητοποίηση των μαθητών/-τριών απέναντι στο περιβάλλον και η τήρηση κανόνων ασφαλείας αποτελούν επίσης στοιχεία του μαθήματος.

Ένα βασικό υπόβαθρο γνώσεων Χημείας είναι ως εκ τούτου απαραίτητο για κάθε πολίτη. Την παροχή αυτών των γνώσεων, καθώς και την παράλληλη καλλιέργεια δεξιοτήτων και στάσεων καλείται να υπηρετήσει το παρόν Πρόγραμμα Σπουδών Χημείας για το Γυμνάσιο.

Β. ΣΚΟΠΟΘΕΣΙΑ

Οι κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη του Προγράμματος Σπουδών της Χημείας Γυμνασίου είναι η σύνδεση του μαθήματος με την κοινωνία, η διερευνητική-βιωματική μάθηση και η διδακτική αξιοποίηση του σχολικού εργαστηρίου. Το περιεχόμενο του Προγράμματος Σπουδών εστιάζει κατά συνέπεια σε θέματα που σχετίζονται με την καθημερινή ζωή, τα γενικά περιβαλλοντικά προβλήματα, την παραγωγή και την οικονομία, δίνοντας έμφαση στη διασύνδεση αυτών των θεμάτων μεταξύ τους. Η δόμηση του Προγράμματος Σπουδών δίνει βαρύτητα στον χημικό εγγραμματισμό, αλλά και ιδιαίτερη προσοχή στη σταδιακή ανάπτυξη ήπιων (ή επικοινωνιακών) ικανοτήτων των μαθητών/-τριών, όπως είναι ο κριτικός τρόπος σκέψης, η δημιουργικότητα, η πρωτοβουλία, η επίλυση προβλημάτων, η ικανότητα ομαδικής εργασίας και η διαχείριση του χρόνου.

Το Πρόγραμμα Σπουδών της Χημείας για το Γυμνάσιο έχει μαθητοκεντρικό προσανατολισμό και έχει δομηθεί βάσει συγκεκριμένων προσδοκώμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων (στόχων), τα οποία αναδεικνύουν τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις στάσεις που θα αποκτήσουν οι μαθητές/-τριες μέσα από τη διδασκαλία των προβλεπόμενων Θεματικών Ενοτήτων. Οι παραπάνω ικανότητες που αξιολογούνται τακτικά, στο τέλος του Γυμνασίου θα τους επιτρέψουν να αναπτυχθούν προσωπικά, να συνεχίσουν τις σπουδές τους και να συνεχίσουν να εκπαιδεύονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους, καθώς και να ενταχθούν στην κοινωνία ως ενεργοί πολίτες, συμβάλλοντας στην ανάπτυξή της.

Οι γενικοί στόχοι του μαθήματος στη Β’ Γυμνασίου είναι οι μαθητές/-τριες να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τον ρόλο της Χημείας και των επιτευγμάτων της στην καθημερινή ζωή και να συνδέουν τη Χημεία με τις άλλες Φυσικές Επιστήμες. Σχετικά με το σχολικό εργαστήριο, να τηρούν τους κανόνες ασφαλείας και να αναπτύσσουν δεξιότητες, να κατανοούν την ιστορική εξέλιξη της Χημείας και να εκτιμούν τη διεθνή γλώσσα της Χημείας. Επίσης, να εμβαθύνουν στις έννοιες των χημικών στοιχείων, των χημικών ενώσεων και των χημικών αντιδράσεων και να συνδέουν τη Χημεία με τις τεχνολογικές εξελίξεις αλλά και τα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα.

Γενικοί σκοποί του μαθήματος στη Β’ Γυμνασίου

Οι μαθητές/-τριες είναι σε θέση να:

- Αναγνωρίζουν τον ρόλο της Χημείας και των επιτευγμάτων της στην καθημερινή ζωή.

- Συνδέουν τη Χημεία με τις άλλες Φυσικές Επιστήμες.

- Εξοικειωθούν με το σχολικό εργαστήριο, να τηρούν τους κανόνες ασφαλείας και να αναπτύσσουν εργαστηριακές δεξιότητες.

- Κατανοούν την ιστορική εξέλιξη της Χημείας.

- Εκτιμούν τη διεθνή γλώσσα της Χημείας και να αποκτήσουν αρχική γνώση αυτής.

- Εμβαθύνουν στις έννοιες των χημικών στοιχείων, των χημικών ενώσεων και των χημικών αντιδράσεων.

- Συνδέουν τη Χημεία με τις τεχνολογικές εξελίξεις αλλά και τα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα.

- Καλλιεργήσουν δεξιότητες συνεργασίας, έρευνας, επικοινωνίας, δημιουργικότητας και ομαδικότητας.

- Αναπτύσσουν κριτική σκέψη, πρόβλεψη και ερμηνεία φαινομένων.

Στη Γ’ Γυμνασίου οι μαθητές/-τριες διευρύνουν και εμβαθύνουν τους στόχους της Χημείας Β’ Γυμνασίου και οργανώνουν την εργασία τους, πραγματοποιούν μετρήσεις, υπολογισμούς, χρησιμοποιούν διαγράμματα και πίνακες, καταγράφουν και κοινοποιούν τα αποτελέσματα της εργασίας τους. Χρησιμοποιούν επιστημονική ορολογία για να περιγράφουν ή να ορίζουν έννοιες και μεγέθη και να ονομάζουν χημικές ενώσεις. Ακόμη, καλλιεργούν θετική στάση απέναντι στις Φυσικές Επιστήμες και τη Χημεία ειδικότερα, καταγράφοντας την προσφορά τους στον σύγχρονο πολιτισμό και την καθημερινή ζωή αλλά και τα πιθανά προβλήματα που δημιουργούνται.

Γενικοί σκοποί του μαθήματος στη Γ’ Γυμνασίου

Οι μαθητές/-τριες είναι σε θέση να:

- Διευρύνουν και εμβαθύνουν τους στόχους της Χημείας Β’ Γυμνασίου, όπως ο ρόλος της Χημείας και των επιτευγμάτων της στην καθημερινή ζωή, η καλλιέργεια σε δεξιότητες συνεργασίας, έρευνας, επικοινωνίας, δημιουργικότητας, ομαδικότητας και ανάπτυξης κριτικής σκέψης, σε δεξιότητες παρατήρησης πρόβλεψης και ερμηνείας φαινομένων, η εξοικείωση με το σχολικό εργαστήριο και τους κανόνες ασφαλείας και η ανάπτυξη εργαστηριακών δεξιοτήτων.

- Οργανώνουν την εργασία τους και να πραγματοποιούν μετρήσεις, υπολογισμούς, διαγράμματα, πίνακες, να καταγράφουν και να κοινοποιούν τα αποτελέσματα της εργασίας τους.

- Χρησιμοποιούν επιστημονική ορολογία για να περιγράφουν ή να ορίζουν έννοιες και μεγέθη και να ονομάζουν χημικές ενώσεις.

- Εμβαθύνουν στο φαινόμενο των χημικών αντιδράσεων σε μακροσκοπικό, μικροσκοπικό και συμβολικό επίπεδο.

- Περιγράφουν τη μικροδομή των ατόμων και τη συγκρότηση των μορίων και των ιοντικών ενώσεων.

- Περιγράφουν τη δομή του Περιοδικού Πίνακα και να προβλέπουν ενδεικτικές πληροφορίες για τη δομή και τις ιδιότητες στοιχείων από τη θέση τους σε αυτόν.

- Αναφέρουν ενδεικτικές κατηγορίες οργανικών ενώσεων, όπως τους υδρογονάνθρακες, και να περιγράφουν ιδιότητες και χρήσεις.

- Διακρίνουν ορισμένες ομάδες ανόργανων ενώσεων, όπως τα οξέα, τις βάσεις και τα άλατα.

- Περιγράφουν τα αλκαλιμέταλλα, τα αλογόνα, τα ευγενή αέρια και τα μέταλλα.

- Αναφέρουν τις ιδιότητες ομάδων στοιχείων του Περιοδικού Πίνακα που σχετίζονται με τις ιδιότητες χημικών στοιχείων και ενώσεων.

- Αναφέρουν τη σπουδαιότητα των προϊόντων της χημικής βιομηχανίας.

- Αναφέρονται σε ιδιαίτερες χημικές ενώσεις της καθημερινής ζωής.

- Καλλιεργούν θετική στάση απέναντι στις Φυσικές Επιστήμες και τη Χημεία ειδικότερα, καταγράφοντας την προσφορά τους στον σύγχρονο πολιτισμό και την καθημερινή ζωή.

- Περιγράφουν προβλήματα από την αλόγιστη χρήση χημικών προϊόντων και να προτείνουν τρόπους αντιμετώπισης των προβλημάτων αυτών.

- Καλλιεργούν κριτική στάση απέναντι στις αλόγιστες εφαρμογές της τεχνολογίας και την υπερκατανάλωση φυσικών πόρων.

Γ. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ - ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ

Τα Θεματικά Πεδία της Χημείας έχουν ορισθεί κατά ενιαίο τρόπο για το Δημοτικό, το Γυμνάσιο και το Γενικό Λύκειο, με σκοπό να αναπτύσσονται σταδιακά ανά βαθμίδα εκπαίδευσης σε βάθος και σε έκταση, και διατυπώνονται ως εξής:

1. Μελετώντας τα υλικά και το φυσικό περιβάλλον.

2. Από τον μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο, στο άτομο και στη δομή του.

3. Η περιοδικότητα των ιδιοτήτων των χημικών στοιχείων.

4. Οι δυνάμεις μεταξύ των δομικών σωματιδίων των υλικών.

5. Μεταβολές ύλης και ενέργειας: Οι χημικές αντιδράσεις.

6. Η σημασία της Χημείας στην επιστημονική έρευνα, στην τεχνολογία και στην κοινωνία.

Στο επίπεδο του Γυμνασίου, τα Θεματικά Πεδία αναλύονται στις παρακάτω επιμέρους Θεματικές Ενότητες ανά τάξη:

Χημεία Β’ Γυμνασίου

1. Ο κόσμος της Χημείας

2. Το εργαστήριο Χημείας (Χημείο)

3. Το νερό ως διαλύτης

4. Από τις ενώσεις στα χημικά στοιχεία

5. Από τα χημικά στοιχεία στα άτομα

6. Η γλώσσα της Χημείας

7. Από τα άτομα στα υποατομικά σωματίδια

8. Η χημική αντίδραση

9. Χημική σύνθεση και χημική ανάλυση

10. Χημεία και σύγχρονα θέματα

Χημεία Γ’ Γυμνασίου

1. Η Χημική Αντίδραση - Χημικές Εξισώσεις (επανάληψη και εμβάθυνση)

2. Δομή Ατόμου. Κατανομή ηλεκτρονίων (Κ, L, M, N) (επανάληψη και εμβάθυνση)

3. Περιοδικός Πίνακας

4. Ενώσεις του Άνθρακα. Οργανική Χημεία

5. Στοιχεία και χημικές ενώσεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον

6. Η Χημεία και η ενέργεια. Οι χημικές ουσίες ως αποθήκες ενέργειας

7. Η Χημεία σήμερα

Το Πρόγραμμα Σπουδών της Χημείας Γυμνασίου παρουσιάζει ευελιξία, ώστε να είναι δυνατή η προσαρμογή του ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυνατότητες των μαθητών/-τριών. Για τον λόγο αυτό υπάρχουν προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα και αντίστοιχες ενδεικτικές δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται ως «Εμβάθυνση» και μπορούν να αντιμετωπιστούν ως επέκταση των υπόλοιπων προσδοκώμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων της ενότητας. Επίσης, ορισμένα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα και αντίστοιχες ενδεικτικές δραστηριότητες χαρακτηρίζονται ως «Η Χημεία αλλιώς» και αναφέρονται σε θέματα που μπορούν να διδαχθούν με τη μορφή «σχεδίων εργασίας», ατομικά ή ομαδικά από τους/τις μαθητές/- τριες.

Τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα και οι αντίστοιχες ενδεικτικές δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται ως «Εμβάθυνση» μπορούν να αντιμετωπιστούν ως επέκταση των υπόλοιπων προσδοκώμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων της ενότητας. Επίσης, τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα και οι αντίστοιχες ενδεικτικές δραστηριότητες που χαρακτηρίζονται ως «Η Χημεία αλλιώς» αναφέρονται σε θέματα που μπορούν να διδαχθούν με τη μορφή «σχεδίων εργασίας» (project), ατομικά ή ομαδικά από τους/τις μαθητές/-τριες.

Ειδικότερα οι μαθητές/-τριες της Β’ Γυμνασίου είναι σε θέση να:

1. Ο κόσμος της Χημείας

- Αιτιολογούν με συγκεκριμένα παραδείγματα ότι η Χημεία είναι η επιστήμη που ασχολείται με την έρευνα, τις ιδιότητες και τις μεταβολές των χημικών ουσιών και των υλικών που μας περιβάλλουν.

- Αναγνωρίζουν μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα τη συνεχή συμβολή της Χημείας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

- Διαπιστώνουν ότι οι μεταβολές είναι συνεχείς τόσο στο φυσικό περιβάλλον και τους οργανισμούς όσο και στο τεχνοδομημένο περιβάλλον.

- Διακρίνουν τη Χημεία ως κομβική επιστήμη.

- Επισημαίνουν θετικές και αρνητικές επιπτώσεις της αλόγιστης εφαρμογής της Χημείας.

- Ασκούν κριτική στους τρόπους με τους οποίους εφαρμόζονται οι ανακαλύψεις της Χημείας.

- Καταγράφουν σύγχρονες εξελίξεις που σχετίζονται με τη Χημεία στον τομέα της ενέργειας και των υλικών.

- Περιγράφουν πιθανές καινοτόμες εφαρμογές χημικών προϊόντων.

- Διαπιστώνουν μέσα από συγκεκριμένες εφαρμογές τη μελλοντική δυνατότητα συμβολής της Χημείας σε διάφορους τομείς.

- Καλλιεργούν κριτική στάση στην αλόγιστη κατανάλωση σπάνιων πρώτων υλών για διάφορες χρήσεις, όπως για παράδειγμα στην κατασκευή κινητών τηλεφώνων (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναπτύσσουν θετική στάση σχετικά με την ανακύκλωση ηλεκτρονικών συσκευών (Η Χημεία αλλιώς).

2. Το εργαστήριο Χημείας (Χημείο)

- Ονομάζουν απλά όργανα, συσκευές και υλικά.

- «Διαβάζουν» σωστά τις ενδείξεις σε μετρήσεις και να εξασκούνται στον τρόπο ασφαλούς τακτοποίησης και αερισμού του εργασιακού τους χώρου.

- Αναφέρουν συνήθεις πηγές σφαλμάτων και διερευνούν τρόπους αποφυγής τους (Εμβάθυνση).

- Αναφέρουν τους κανόνες ασφαλείας και αιτιολογούν τον τρόπο τήρησής τους.

- Αναγνωρίζουν τις πληροφορίες και τα σήματα ασφαλείας που περιέχονται στη σήμανση συσκευών και στις ετικέτες των χημικών ουσιών.

- Χειρίζονται με ασφάλεια όργανα και συσκευές.

- Μεταφέρουν, να χειρίζονται και να απορρίπτουν με ασφάλεια ουσίες που χρησιμοποιούν.

- Διερευνούν και να καταγράφουν πιθανές πηγές ατυχημάτων στον χώρο του εργαστηρίου.

- Προβλέπουν πιθανές αιτίες ατυχημάτων στο εργαστήριο ή στο οικιακό τους περιβάλλον.

3. Το νερό ως διαλύτης

- Διερευνούν τα αίτια της λειψυδρίας και να καταγράφουν τα είδη του νερού και την κατανομή τους στον πλανήτη μας.

- Διατυπώνουν υποθέσεις για την παρουσία του νερού σε διάφορα υλικά και να επιβεβαιώνουν τις υποθέσεις τους με κατάλληλες πειραματικές δραστηριότητες.

- Αναφέρουν τις χαρακτηριστικές ιδιότητες του νερού (σημείο βρασμού, σημείο τήξης) ως κριτήριο καθαρότητας.

- Εντοπίζουν τα μείγματα, ως συστήματα που προκύπτουν από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων άλλων χημικών ουσιών.

- Διακρίνουν ένα ετερογενές μείγμα από άλλες ουσίες και να ονομάζουν τις διαφορετικές φάσεις του (διακριτά συστατικά).

- Ορίζουν το διάλυμα.

- Προσδιορίζουν σε ένα ομογενές μείγμα (διάλυμα) τα διακριτά συστατικά του πριν τη διάλυση και να ονομάζουν τον διαλύτη και τη διαλυμένη ουσία.

- Διακρίνουν διάφορες ουσίες σε διαλυτές ή δυσδιάλυτες.

- Σχεδιάζουν και να πραγματοποιούν ατομικά ή σε ομάδες ενδεικτικές διαδικασίες διαχωρισμού μειγμάτων.

- Διαπιστώνουν πειραματικά τη διατήρηση της μάζας στην παρασκευή των διαλυμάτων.

- Ερμηνεύουν την ένδειξη περιεκτικότητας: % μάζα προς μάζα, % μάζα προς όγκο και % όγκο προς όγκο ή % vol, ενός διαλύματος και να την υπολογίζουν από ποσοτικά δεδομένα.

- Περιγράφουν τη διαδικασία παρασκευής διαλύματος συγκεκριμένης περιεκτικότητας και να εξασκούνται ώστε να μπορούν να το παρασκευάζουν στο εργαστήριο.

4. Από τις ενώσεις στα χημικά στοιχεία

- Διατυπώνουν τα διαχρονικά ερωτήματα «Ποιες είναι οι αιτίες πίσω από τα φαινόμενα;», «Από τι αποτελείται ο κόσμος;» και να αναφέρουν ιστορικές τομές στη σκέψη μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα.

- Αναφέρουν ότι τα χημικά στοιχεία είναι καθαρές χημικές ουσίες που δεν μπορούμε να τις αναλύσουμε περαιτέρω στα χημικά εργαστήρια σε απλούστερες χημικές ουσίες.

- Αναφέρουν παραδείγματα χημικών στοιχείων που βρίσκονται στη φύση ελεύθερα.

- Διαπιστώνουν ότι από την ένωση χημικών στοιχείων προκύπτουν διαφορετικές χημικές ουσίες.

- Αναφέρουν ποσοτικά δεδομένα από τη σύνθεση του νερού.

- Ορίζουν τις χημικές ενώσεις ως τις καθαρές ουσίες που αναλύονται σε απλούστερα συστατικά και έχουν σταθερή σύσταση.

5. Από τα χημικά στοιχεία στα άτομα

- Αναφέρουν τις διαφορετικές αντιλήψεις για τα «άτομα» από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και να διαπιστώνουν ότι η αλλαγή έχει ως στόχο την εξήγηση φαινομένων: από τον Δημόκριτο στον Dalton.

- Περιγράφουν τα άτομα ως τα μικρότερα σωματίδια από τα οποία αποτελούνται τα χημικά στοιχεία.

- Τεκμηριώνουν την ύπαρξη και το μικρό μέγεθος των ατόμων.

- Αναφέρουν ότι από την ένωση ατόμων ίδιων ή και διαφορετικών στοιχείων προκύπτουν τα μόρια.

- Αναφέρουν παραδείγματα μορίων χημικών στοιχείων και μορίων χημικών ενώσεων.

6. Η γλώσσα της Χημείας

- Διαπιστώνουν την ανάγκη της εισαγωγής συμβολισμού για τη διευκόλυνση της επιστημονικής επικοινωνίας.

- Διερευνούν πιθανούς τρόπους συμβολισμού, αιτιολογώντας την πρότασή τους.

- Αναγνωρίζουν ορισμένα στοιχεία και χημικές ενώσεις από τα αντίστοιχα σύμβολα και να τα ονομάζουν.

- Καταγράφουν τις πληροφορίες (ποιοτικές και ποσοτικές) που αντιστοιχούν στο είδος και στον αριθμό ατόμων στους χημικούς τύπους στοιχείων και χημικών ενώσεων.

7. Από τα άτομα στα υποατομικά σωματίδια

- Αναφέρουν τις νεότερες εξελίξεις για την περιγραφή των ατόμων: από τον Thomson έως τον Schrodinger.

- Αιτιολογούν την αλλαγή μοντέλων με στόχο την εξήγηση φαινομένων και πειραματικών αποτελεσμάτων.

- Περιγράφουν από τι αποτελείται το άτομο (πρωτόνια, ηλεκτρόνια και νετρόνια).

- Ορίζουν τον Ατομικό (Ζ) και τον Μαζικό αριθμό (Α).

- Υπολογίζουν τον αριθμό ηλεκτρονίων, πρωτονίων, νετρονίων, καθώς και τον ατομικό, μαζικό αριθμό, όταν τους δίνονται επαρκή στοιχεία.

- Κατανέμουν τα ηλεκτρόνια σε στιβάδες (K, L, M, Ν) για συγκεκριμένα χημικά στοιχεία.

- Προτείνουν ερμηνεία για τον σχηματισμό μονατομικών ιόντων γνωρίζοντας τα φορτία των υποατομικών σωματιδίων.

8. Η χημική αντίδραση

- Καταγράφουν χαρακτηριστικές (μακροσκοπικές) διεργασίες που οφείλονται στο οξυγόνο του αέρα.

- Αποδίδουν το σκούριασμα του σιδήρου και την καύση του άνθρακα στην ύπαρξη του οξυγόνου και την αναπαριστούν με σύμβολα.

- Ορίζουν την ένωση ενός στοιχείου με το οξυγόνο ως οξείδιο (Εμβάθυνση).

- Τηρούν τους κανόνες ασφαλείας που σχετίζονται με την καύση.

- Παρατηρούν και καταγράφουν πειραματικά τον σχηματισμό ουσιών με νέες ιδιότητες σε ορισμένες χημικές αντιδράσεις.

- Χαρακτηρίζουν τα αντιδρώντα και τα προϊόντα σε μια χημική αντίδραση.

- Διαπιστώνουν πειραματικά τη διατήρηση της μάζας σε μια χημική αντίδραση και να διατυπώνουν τον νόμο του Lavoisier.

- Διατυπώνουν την αρχή της διατήρησης των ατόμων στις χημικές αντιδράσεις και να ισοσταθμίζουν χημικές εξισώσεις.

- Καταγράφουν παραγωγή (έκλυση) ή κατανάλωση (απορρόφηση) θερμότητας στις χημικές αντιδράσεις και να χαρακτηρίζουν μια αντίδραση ως εξώθερμη ή ενδόθερμη, αντίστοιχα.

9. Χημική σύνθεση και χημική ανάλυση

- Αναφέρουν παραδείγματα σύνθεσης ουσιών σε εργαστηριακό ή βιομηχανικό επίπεδο (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναζητούν τις αιτίες που οδήγησαν στη σύνθεση νέων ουσιών (Η Χημεία αλλιώς).

- Προβλέπουν την ανάγκη δημιουργίας και αξιοποίησης καινοτόμων υλικών με βάση υπάρχουσες ανάγκες (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναφέρουν παραδείγματα ανάλυσης σε προϊόντα καθημερινής χρήσης.

10. Χημεία και σύγχρονα θέματα

- Αντιμετωπίζουν σύγχρονα περιβαλλοντικά θέματα με επιστημονική μεθοδολογία (Η Χημεία αλλιώς).

- Επιχειρηματολογούν για τις θετικές και αρνητικές συνέπειες επιλογών, ενεργειών και στάσεων (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναφέρουν τις θετικές και αρνητικές επιπτώσεις των «αερίων του θερμοκηπίου» (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναφέρουν την προέλευση των χημικών ουσιών που ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα, το έδαφος και τους υδάτινους πόρους (Η Χημεία αλλιώς).

- Καταγράφουν τις προσπάθειες σε τεχνολογικό και ερευνητικό επίπεδο για την αντιμετώπιση της ρύπανσης (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναπτύσσουν θετική στάση απέναντι στην ανακύκλωση και την αποφυγή ρυπογόνων υλικών (Η Χημεία αλλιώς).

- Περιγράφουν διαδικασίες επεξεργασίας του νερού (Η Χημεία αλλιώς).

- Περιγράφουν διαδικασίες επεξεργασίας αστικών ή βιομηχανικών λυμάτων (Η Χημεία αλλιώς).

- Καλλιεργούν στάσεις εξοικονόμησης φυσικών πόρων και να αναφέρουν συγκεκριμένα παραδείγματα (Η Χημεία αλλιώς).

Ειδικότερα οι μαθητές/-τριες της Γ’ Γυμνασίου είναι σε θέση να:

1. Η Χημική Αντίδραση - Χημικές Εξισώσεις

- Διαπιστώνουν την πραγματοποίηση χημικής αντίδρασης με βάση παρατηρήσιμα αποτελέσματα.

- Περιγράφουν με απλές χημικές εξισώσεις παραδείγματα χημικών αντιδράσεων (Επανάληψη από Β’ Γυμνασίου).

- Ισοσταθμίζουν χημικές εξισώσεις ακολουθώντας τον νόμο της διατήρησης της μάζας (Επανάληψη από Β’ Γυμνασίου).

- Διαπιστώνουν ότι η χημική αντίδραση πραγματοποιείται με αναδιάταξη των ατόμων, να συγκρίνουν τις διάφορες δυνατότητες αναδιάταξης των ατόμων και να καταλήγουν σε εκείνη που αντιπροσωπεύει τη χημική αντίδραση.

2. Δομή Ατόμου. Κατανομή ηλεκτρονίων (Κ, L, M, N).

- Κατανέμουν τα ηλεκτρόνια σε στιβάδες (K, L, M, Ν) στα χημικά στοιχεία: H, Li, C, N, O, F, Na, Mg, Al, Si, P, S, Cl, K, Ca (Επανάληψη από Β’ Γυμνασίου).

- Περιγράφουν τον σχηματισμό ιόντων από τα άτομα με πρόσληψη ή αποβολή ηλεκτρονίων στην εξωτερική τους στιβάδα (Επανάληψη από Β’ Γυμνασίου).

- Διακρίνουν τα κατιόντα και τα ανιόντα (Επανάληψη από Β’ Γυμνασίου).

- Περιγράφουν τη δημιουργία μονατομικών ιόντων στα άτομα των Na, K, F, Cl και τη δημιουργία του ιοντικού δεσμού και των ιοντικών ενώσεων (Εμβάθυνση).

- Περιγράφουν τη δομή του κρυσταλλικού πλέγματος του NaCl.

- Ανιχνεύουν, με τη βοήθεια χαρακτηριστικών αντιδράσεων, την παρουσία ορισμένων ιόντων (Fe3+, Fe2+, Cu2+, Zn2+, Al3+, Cl-) σε διαλύματά τους.

- Διαπιστώνουν τη σημασία της παρουσίας ιόντων στους οργανισμούς (Η Χημεία αλλιώς).

3. Περιοδικός Πίνακας

- Περιγράφουν τις προσπάθειες ταξινόμησης των στοιχείων και να διερευνούν την αιτία της αλλαγής κάθε φορά του κριτηρίου ταξινόμησης.

- Περιγράφουν τη σύγχρονη μορφή του Περιοδικού Πίνακα - ομάδες, περίοδοι.

- Διατυπώνουν με παραδείγματα τον νόμο της περιοδικότητας των ιδιοτήτων των στοιχείων.

- Ερμηνεύουν το νόμο της περιοδικότητας με βάση τη δομή της εξωτερικής στιβάδας των στοιχείων μέσα από παραδείγματα.

- Καλλιεργούν θετική στάση απέναντι στις κλασικές σπουδές με αφορμή την επίδραση της ελληνικής γλώσσας στη διεθνή χημική ονοματολογία (Η Χημεία αλλιώς).

- Εντοπίζουν τη δυναμική πρόβλεψης του Περιοδικού Πίνακα μέσα από τις προβλέψεις του Mendeleev.

- Προβλέπουν ιδιότητες στοιχείων με βάση τη θέση τους στον Περιοδικό Πίνακα μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα (Εμβάθυνση).

4. Ενώσεις του Άνθρακα. Οργανική Χημεία.

- Προσδιορίζουν την Οργανική Χημεία ως τη Χημεία των ενώσεων του άνθρακα.

- Διακρίνουν την ανάγκη ταξινόμησης των ενώσεων της Οργανικής Χημείας με συγκεκριμένα κριτήρια.

- Ορίζουν τους υδρογονάνθρακες ως τις οργανικές ενώσεις που αποτελούνται από άνθρακα και υδρογόνο.

- Ταξινομούν τους υδρογονάνθρακες με κριτήριο τον τρόπο σύνδεσης των ατόμων του άνθρακα σε ευθύγραμμους και διακλαδισμένους, κυκλικούς και άκυκλους με παραδείγματα.

- Ονομάζουν τους ευθύγραμμους κορεσμένους υδρογονάνθρακες που αποτελούνται από ένα έως οκτώ άτομα άνθρακα.

- Διακρίνουν την τέλεια από την ατελή καύση και να τις περιγράφουν με εξισώσεις για τον άνθρακα και το βουτάνιο.

- Τηρούν κανόνες ασφαλείας σχετικά με τη χρήση καυσίμων.

- Διερευνούν τις επιπτώσεις στην υγεία από τα προϊόντα της ατελούς καύσης των ενώσεων του άνθρακα.

- Εξηγούν τον ρόλο του καταλυτικού μετατροπέα στα αυτοκίνητα - σχετικά με τη μετατροπή του μονοξειδίου του άνθρακα σε διοξείδιο (Εμβάθυνση).

- Συμπληρώνουν τις χημικές εξισώσεις καύσης για τους κορεσμένους υδρογονάνθρακες που αποτελούνται από 1 έως 8 άτομα άνθρακα.

- Περιγράφουν τον τρόπο σχηματισμού κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.

- Περιγράφουν τον τρόπο διαχωρισμού του αργού πετρελαίου στα συστατικά του με κλασματική απόσταξη.

- Προσδιορίζουν τη σύσταση του φυσικού αερίου και του υγραερίου.

- Συγκρίνουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της χρήσης του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του υγραερίου ως καυσίμων.

- Τηρούν κριτική στάση απέναντι στην αλόγιστη χρήση των προϊόντων του πετρελαίου (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναγνωρίζουν τη μεγάλη προσφορά της χημικής βιομηχανίας σε προϊόντα καθημερινής χρήσης.

- Αναφέρουν προϊόντα καθημερινής ζωής που προέρχονται από πετρέλαιο (πετροχημικά προϊόντα).

- Περιγράφουν τον πολυμερισμό ως μηχανισμό σχηματισμού μεγάλων μορίων από τη συνένωση μικρών μορίων.

- Διερευνούν τη σχέση των ιδιοτήτων των πολυμερών με τις χρήσεις τους.

- Διερευνούν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της χρήσης πλαστικών.

- Διερευνούν την παρασκευή αιθανόλης με ζύμωση σακχαρούχων διαλυμάτων.

- Τηρούν τους κανόνες ασφαλείας που σχετίζονται με τη χρήση και την καύση της αιθανόλης.

- Περιγράφουν τη χημική εξίσωση καύσης της αιθανόλης (Εμβάθυνση).

- Αναφέρουν τη δράση της αιθανόλης στον οργανισμό και τα αποτελέσματα από την κατάχρησή της.

- Καλλιεργούν ορθολογική και υπεύθυνη στάση απέναντι στην κατανάλωση ποτών (Η Χημεία αλλιώς).

- Καλλιεργούν θετική στάση απέναντι στις Φυσικές Επιστήμες και τη Χημεία ειδικότερα, καταγράφοντας τη σημασία της μελέτης της δομής και των ιδιοτήτων των οργανικών ενώσεων που συναντώνται στους έμβιους οργανισμούς (Η Χημεία αλλιώς).

5. Στοιχεία και χημικές ενώσεις με ιδιαίτερο ενδιαφέρον

Οξέα, βάσεις, άλατα

- Διαπιστώνουν ότι ο όρος «οξύ» και ο όρος «βάση» ορίζουν συγκεκριμένη χημική συμπεριφορά.

- Αναφέρουν προϊόντα καθημερινής χρήσης που περιέχουν οξέα ή βάσεις.

- Αναγνωρίζουν ορισμένα οξέα και ορισμένες βάσεις που χρησιμοποιούνται στο εργαστήριο.

- Διατυπώνουν τους κανόνες ασφαλείας που απαιτούνται κατά τον χειρισμό ουσιών που περιέχουν ως δραστικά συστατικά οξέα ή βάσεις.

- Αποδίδουν τις χαρακτηριστικές ιδιότητες των οξέων στο κατιόν υδρογόνου (Η+) (σύμφωνα με τον Arrhenius).

- Καλλιεργούν κριτική στάση απέναντι σε θεωρίες που διατυπώθηκαν και να προσδιορίζουν τους τρόπους ελέγχου της ορθότητάς τους.

- Αποδίδουν τις χαρακτηριστικές ιδιότητες των βάσεων στο ανιόν υδροξειδίου (ΟΗ-) (σύμφωνα με τον Arrhenius).

- Διερευνούν στο εργαστήριο -ανιχνεύουν- αν μια άγνωστη ουσία έχει χαρακτηριστικές ιδιότητες οξέος ή βάσης.

- Αναφέρουν την κλίμακα pH ως κλίμακα μέτρησης οξύτητας και αλκαλικότητας (ή βασικότητας) και να μετρούν το pH διαλυμάτων οξέων.

- Ταξινομούν διάφορα διαλύματα σε όξινα ή βασικά.

- Διερευνούν την αντίδραση ενός οξέος με μία βάση με τη χρήση δείκτη ή/και πεχαμετρικού χαρτιού και να καταγράφουν τις μεταβολές χρώματος και pH.

- Περιγράφουν την εξουδετέρωση συμβολικά.

- Αναγνωρίζουν τα άλατα ως τις ιοντικές ενώσεις που σχηματίζονται από την εξουδετέρωση οξέος και βάσεως.

- Διαπιστώνουν και να ερμηνεύουν κατά τη διάρκεια πειραματικής δραστηριότητας την ηλεκτρική αγωγιμότητα διαλυμάτων ιοντικών ενώσεων (Εμβάθυνση).

- Ταξινομούν ως ηλεκτρολύτες τις χημικές ουσίες που, όταν διαλύονται στο νερό, δίνουν αγώγιμα διαλύματα (Εμβάθυνση).

- Προσδιορίζουν τον ρόλο των οξέων και των βάσεων στην καθημερινή ζωή (Η Χημεία αλλιώς).

Μέταλλα, αμέταλλα

- Διαπιστώνουν ότι ο όρος «μέταλλο» αποδίδεται σε στοιχεία με συγκεκριμένη συμπεριφορά.

- Εντοπίζουν τη θέση των μετάλλων στον Περιοδικό Πίνακα των στοιχείων.

- Συγκρίνουν ορισμένα μέταλλα ως προς τη δραστικότητά τους σε αντιδράσεις μετατροπής τους σε κατιόντα.

- Ταυτοποιούν συγκεκριμένα μέταλλα με τη βοήθεια χαρακτηριστικών ιδιοτήτων τους (Εμβάθυνση).

- Διαπιστώνουν τη δυνατότητα βελτίωσης των ιδιοτήτων των μετάλλων με τον σχηματισμό κραμάτων και να διερευνούν τη σχέση των νέων ιδιοτήτων των κραμάτων με τις χρήσεις τους (Η Χημεία αλλιώς).

- Προσδιορίζουν τις αρνητικές επιπτώσεις της εξόρυξης μεταλλεύματος σε αντιδιαστολή με τις θετικές προεκτάσεις στην οικονομία μέσα από μελέτες περίπτωσης (Η Χημεία αλλιώς).

- Καλλιεργούν κριτική στάση απέναντι στην αλόγιστη εκμετάλλευση φυσικών πόρων που έχει αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και τον άνθρωπο (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναφέρονται στη διαφορά δραστικότητας των στοιχείων μιας ομάδας με ενδεικτικά παραδείγματα (αλκαλιμέταλλα - αντίδραση με το νερό- και αλογόνα - αντίδραση με το υδρογόνο, αντίστοιχα).

- Αναφέρουν ομοιότητες και διαφορές στις ιδιότητες των αλκαλιμετάλλων και των αλογόνων, καθώς και τις χρήσεις τους (Εμβάθυνση).

- Αιτιολογούν την αδράνεια και τη σταθερότητα των ευγενών αερίων και να τη συνδέουν με τη θέση τους στον Περιοδικό Πίνακα.

- Καταγράφουν ομοιότητες και διαφορές των ιδιοτήτων των αλκαλιμετάλλων και των αλογόνων, καθώς και χρήσεις των αλκαλιμετάλλων, των αλογόνων και των ευγενών αερίων (Εμβάθυνση).

- Ανιχνεύουν ιόντα αλογόνων με διάλυμα ιόντων αργύρου.

6. Η Χημεία και η ενέργεια

- Συνδέουν τις χημικές αντιδράσεις και με την έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας (Επανάληψη από τη Β’ Γυμνασίου).

- Διαπιστώνουν πειραματικά την έκλυση ενέργειας με τη μορφή θερμότητας κατά την καύση υδρογονανθράκων και να αναφέρουν παραδείγματα αξιοποίησής της.

- Διερευνούν την αξιοποίηση της καύσης ως πηγής ενέργειας αλλά και την ανάγκη αντικατάστασής της από πιο «καθαρές» πηγές ενέργειας (Η Χημεία αλλιώς).

- Επιχειρηματολογούν για τις αρνητικές και τις θετικές πλευρές καθεμίας από τις πηγές ενέργειας (Η Χημεία αλλιώς).

- Αναφέρουν τα προβλήματα που προκύπτουν από τα προϊόντα της καύσης (έκλυση διοξειδίου του άνθρακα - ένταση του φαινομένου του θερμοκηπίου) (Η Χημεία αλλιώς).

- Διερευνούν τι είναι το αποτύπωμα διοξειδίου του άνθρακα και να αναφέρουν μέτρα για τον περιορισμό έκλυσης διοξειδίου του άνθρακα (Η Χημεία αλλιώς).

- Περιγράφουν τον κύκλο του άνθρακα στη φύση ως τη διαδικασία μεταφοράς και μετατροπών του άνθρακα μεταξύ διαφορετικών ταμιευτήρων (Εμβάθυνση).

- Συνδέουν τη λειτουργία των μπαταριών με την κίνηση των ιόντων.

- Διαπιστώνουν τη συνεισφορά της ηλεκτρόλυσης στην ανακάλυψη νέων στοιχείων (Εμβάθυνση).

7. Η Χημεία σήμερα

- Διαπιστώσουν ότι η σύνθεση πολλών προϊόντων της καθημερινότητας έχει πραγματοποιηθεί με αξιοποίηση χημικών αντιδράσεων (Η Χημεία αλλιώς).

- Προβληματίζονται για τον κρίσιμο ρόλο της Χημείας στην καθημερινή ζωή (Η Χημεία αλλιώς).

- Καλλιεργούν σύστημα θετικών αξιών και στάσεων σχετικά με την ανάπτυξη της Χημείας, τις εφαρμογές της και την αλόγιστη χρήση χημικών ουσιών σε ορισμένες από αυτές (Η Χημεία αλλιώς).

Δ. ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΛΑΙΣΙΩΣΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΑΘΗΣΗΣ

Τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα του Προγράμματος Σπουδών έχουν αντιστοιχία με προτεινόμενες «ενδεικτικές δραστηριότητες», οι οποίες υπηρετούν την πραγματοποίησή τους. Υπάρχουν δραστηριότητες με τίτλο «Πειραματικές δραστηριότητες» και αναφέρονται σε πειράματα που αναπτύσσονται στο βιβλίο του μαθητή με βάση τη μέθοδο της διερεύνησης, ενώ οι δραστηριότητες με τίτλο «Διερευνητικές δραστηριότητες» αναπτύσσονται αναλυτικά στον Οδηγό του Εκπαιδευτικού.

Μεθοδολογικές προσεγγίσεις που συνδέονται με την καθημερινή ζωή και την αξιοποίηση του σχολικού εργαστηρίου είναι μεταξύ άλλων η βιωματική μάθηση και η διερευνητική προσέγγιση.

Η βιωματική μάθηση είναι ο ενδεικνυόμενος τρόπος προσέγγισης της γνώσης για αυτή τη βαθμίδα εκπαίδευσης, στην οποία η εμπειρία των μαθητών/-τριών διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο. Το ενδιαφέρον των μαθητών/-τριών διεγείρεται όταν οι βασικές αρχές και έννοιες της Χημείας παρουσιάζονται συνδεδεμένες με θέματα από την τεχνολογία, την υγεία, τις πηγές ενέργειας, το περιβάλλον και την ιστορία της επιστήμης, που είναι οικεία σε αυτούς/-ές.

Με τη διερευνητική προσέγγιση οι μαθητές/-τριες διατυπώνουν υποθέσεις για να απαντήσουν σε μία ερώτηση ή σε ένα πρόβλημα της καθημερινής ζωής στο οποίο εμπλέκονται επιστημονικές γνώσεις και σχεδιάζουν μεθόδους για να επιβεβαιώσουν ή να απορρίψουν τις υποθέσεις τους.

Οι μαθητές/-τριες στη διερευνητική μάθηση αναπτύσσουν προοδευτικά τις γνώσεις και την κατανόησή τους για τον κόσμο γύρω τους, με τη νοητική και πρακτική συμμετοχή τους σε δραστηριότητες. Μαθαίνουν και χρησιμοποιούν δεξιότητες παρόμοιες με αυτές των επιστημόνων, όπως η διατύπωση ερωτήσεων, η συλλογή δεδομένων, η αιτιολόγηση, η εξέταση αποδεικτικών στοιχείων υπό το πρίσμα των γνώσεων που ήδη υπάρχουν, η διατύπωση συμπερασμάτων και η συζήτηση πάνω στα αποτελέσματα. Η πραγματική έρευνα σημαίνει ότι οι μαθητές/-τριες εργάζονται σε ερωτήματα/προβλήματα για τα οποία δεν υπάρχουν αυτονόητες εύκολες απαντήσεις και τα οποία έχουν αναγνωρίσει ως δικά τους, ακόμη και αν έχουν διατυπωθεί από τον/την εκπαιδευτικό.

Κομβικά σημεία στη διερεύνηση είναι η ανάπτυξη βαθύτερης κατανόησης και γνώσης περιεχομένου με τη χρήση «αυθεντικών» ερωτήσεων, θεμάτων και αντιπαραθέσεων, η ανάπτυξη δεξιοτήτων έρευνας και επικοινωνίας, η επίλυση προβλημάτων, η συνεργασία.

Η διερευνητική μάθηση στηρίζεται εξάλλου στην εποικοδομητική κατάκτηση της γνώσης και πλαισιώνεται από κλασικές εργαστηριακές μεθόδους, βιβλιογραφική αναζήτηση, διερεύνηση υλικού και μεθόδων στο διαδίκτυο, πειράματα με την υποστήριξη νέων τεχνολογιών -προσομοιώσεις, πολλαπλές αναπαραστάσεις-, πειράματα καθημερινής ζωής, πειράματα με απλά μέσα, επίλυση εικονικών ή πραγματικών προβλημάτων, εκπόνηση ερευνητικών-συνθετικών εργασιών, εργασιών πεδίου, και όλες τις σχετικές σύγχρονες μεθόδους που μπορούν να καλύψουν κάθε είδους καινοτόμο δράση που σχετίζεται με τη Χημεία και τη διδασκαλία της με προεκτάσεις στην κοινωνία, την καθημερινή ζωή και το περιβάλλον.

Ιδιαίτερα η χρήση καλοσχεδιασμένων διερευνητικών εργαστηριακών δραστηριοτήτων στις οποίες οι μαθητές/-τριες καταγράφουν παρατηρήσεις, θέτουν ερευνητικά ερωτήματα, αναλύουν πειραματικές διαδικασίες, ερμηνεύουν δεδομένα, δημιουργούν διαδικασίες και διατυπώνουν συμπεράσματα, εκτός από το ότι συμβάλλει ουσιαστικά στον χημικό εγγραμματισμό των μαθητών/-τριών, οδηγεί στην καλλιέργεια ήπιων δεξιοτήτων, όπως η πρωτοβουλία, η αξιολόγηση των κινδύνων, η λήψη αποφάσεων, η ικανότητα ομαδικής εργασίας και η διαχείριση του χρόνου. Σε τελικό στάδιο δημιουργεί ενεργούς μαθητές/-τριες (τους αυριανούς πολίτες) με ενισχυμένη κριτική σκέψη και γνώσεις σχετικές με την επιστήμη της Χημείας, οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν σε ζητήματα - προβλήματα της καθημερινότητας.

Ε. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Στο νέο Πρόγραμμα Σπουδών της Χημείας, όπως και στα προηγούμενα, παράμετρο της μαθησιακής διαδικασίας αποτελεί η αξιολόγηση τόσο του διδακτικού έργου όσο και των μαθητών/-τριών. Μέσω της αξιολόγησης οι εκπαιδευτικοί ελέγχουν σε ποιον βαθμό πέτυχαν τα αντίστοιχα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα.

Η αξιολόγηση μπορεί να είναι:

1. Διαγνωστική με σκοπό την αναζήτηση και ανεύρεση των αιτίων και των αδυναμιών που παρατηρούνται στη μάθηση ενός διδακτικού αντικειμένου.

2. Διαμορφωτική με σκοπό τη μελέτη και εξέταση της νοητικής διαδρομής του/της μαθητή/-τριας κατά τη διδασκαλία, προς την κατεύθυνση της κατάκτησης των αντικειμενικών στόχων. Σε αυτήν τη μορφή αξιολόγησης βασίζεται η τροποποίηση της διδακτικής μεθοδολογίας με σκοπό τη βελτίωση του μαθησιακού αποτελέσματος.

3. Συνολική, η οποία αντιπροσωπεύει τη συνολική εκτίμηση του/της εκπαιδευτικού για το ποσοστό επιτυχίας από τον/τη μαθητή/-τρια των προσδοκώμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων που είχαν τεθεί και συνήθως εκφράζεται με συγκεκριμένη βαθμολογία.

Ειδικότερα στο νέο Πρόγραμμα Σπουδών της Χημείας, στο οποίο δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στη διερεύνηση, αξιολογούνται τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα του Προγράμματος Σπουδών, λαμβάνοντας υπόψη και τη διαδικασία και το αποτέλεσμα της διαδικασίας, διότι στη διερεύνηση η διαδικασία είναι εξίσου σημαντική με το τελικό προϊόν.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφοροι τρόποι για τη συλλογή πληροφοριών αξιολόγησης σχετικά με τη μάθηση των μαθητών/-τριών, όπως:

- Επίσημες και ανεπίσημες παρατηρήσεις

- Συζητήσεις, ερωτήσεις

- Εργασίες που εκτελούνται σε ομάδες

- Πειράματα, επιδείξεις

- Ερευνητικές εργασίες, φάκελος μαθητή

- Αυτοαξιολόγηση και αξιολόγηση ομότιμων

- Αναστοχασμός

Είναι σημαντική η αξία της διαμορφωτικής αξιολόγησης που βοηθά τον/τη μαθητή/-τρια να μάθει και να αναπτυχθεί με βάση τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα του Προγράμματος Σπουδών. Άλλοτε θα είναι επικεντρωμένη στην ομαδική εργασία, άλλοτε στην ατομική εργασία, είτε με απλές ερωτήσεις που υποβάλλονται ανεπίσημα στους/στις μαθητές/-τριες, είτε με παρατήρηση της συμπεριφοράς των μαθητών/-τριών κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. Μπορούν επίσης να πραγματοποιηθούν πιο δομημένες αξιολογήσεις: ανάλυση των σημειώσεων των μαθητών/-τριών, προφορική ερώτηση μιας ομάδας για μια συγκεκριμένη ενέργεια.

Με τον τρόπο αυτό, η αξιοπιστία και η εγκυρότητα της αξιολόγησης της μάθησης των μαθητών/-τριών αυξάνεται.

Αυτή η προσέγγιση μπορεί επιπλέον να επιτρέψει στους/στις μαθητές/-τριες να κάνουν τη σκέψη τους ορατή σύμφωνα με τα ατομικά τους χαρακτηριστικά. Για όσους/-ες μαθητές/-τριες δυσκολεύονται να εκφράσουν την κατανόησή τους μέσω γραφής, μπορεί να εξεταστεί το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν σχήματα και άλλα γραφικά στοιχεία αποδεικτικά για τη μάθηση των μαθητών/-τριών. Επίσης μερικές φορές αυτό που δεν περιλαμβάνεται στην απεικόνιση των μαθητών/-τριών μπορεί να αποτελεί ένδειξη του τι μπορεί να παραβλέπει ή να παρανοεί ο/η μαθητής/-τρια.

Η αξιολόγηση πρέπει να είναι σε εξέλιξη καθ’ όλη τη διάρκεια της μαθησιακής διαδικασίας, με ποικίλους τρόπους. Οι μαθητές/-τριες θα πρέπει να έχουν πολλές ευκαιρίες να αποδείξουν το πλήρες φάσμα της μάθησής τους καθ’ όλη τη διάρκεια της διδασκαλίας του μαθήματος.

Το παρόν Πρόγραμμα Σπουδών Χημείας Γυμνασίου, με τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα που περιλαμβάνει, στοχεύει σε ένα υπόβαθρο ικανοτήτων για όλους/-ες τους/τις μαθητές/-τριες που ολοκληρώνουν τη βαθμίδα της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και ένα θεμέλιο για το Λύκειο.

Το παρόν Πρόγραμμα Σπουδών θα εφαρμοστεί πιλοτικά - σε συνδυασμό με τα ισχύοντα Προγράμματα Σπουδών - σε όλα τα Πρότυπα και Πειραματικά Γυμνάσια της χώρας κατά τα σχολικά έτη 2021-2022 και 2022-2023.

Από το σχολικό έτος 2023-2024 θα εφαρμοστεί σε όλα τα Γυμνάσια της χώρας.

Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Αθήνα, 19 Νοεμβρίου 2021